“Eerst negeren ze je, dan lachen ze om je, dan vechten ze tegen je en dan win je”

Wie actie voert dient over een lange adem, een dikke huid en deskundigheid te beschikken. Volkstuinencomplex Ons Buiten in Leiden streed drie jaar tegen het kappen van honderden bomen en een openbaar fietspad dwars door het volkstuinencomplex. Het werd een succesverhaal. De meeste bomen zijn gered en het openbaar fietspad is van de baan. Ons Buiten bereikte dit resultaat met hulp van VRVA Advocaten.

Tuin van Noord

De tuinvereniging bestaat zestig jaar en ziet zich regelmatig geconfronteerd met bouwlustige wethouders. Begin 2010 besluit de gemeenteraad van Leiden tot het opnieuw inrichten van de zogeheten Tuin van Noord, een groene zone waarin onder meer sportverenigingen en volkstuinvereniging Ons Buiten zijn gevestigd. Onderdeel van het inrichtingsplan is de aanleg van een openbaar fietspad door Ons Buiten en het kappen van 579 bomen.

Het (toenmalige) bestuur van de tuinvereniging legt zich al snel neer bij de plannen. Deze zijn volgens het bestuur toch niet tegen te houden. Een groepje tuinders denkt daar anders over. Zij richten een actiecomité op en dienen bezwaarschriften in tegen de eerste vergunningen die in het kader van het “Project Tuin van Noord” worden verleend. Het kan echter eind 2010 de sloop van 11 tuinhuisjes, op de beoogde route van het fietspad, niet voorkomen. Deze worden “om dringende redenen” gesloopt nog voordat de vergunning is gepubliceerd. Het actiecomité is woedend.

Wanneer de gemeente maart 2011 enkele dagen voor het broedseizoen de eerst bomen kapt slaat het comité alarm. De bezwaarschriftprocedure loopt immers nog en hoewel het verzoek van het comité aan de voorzieningenrechter om de vergunning te schorsen is afgewezen weten zij zeker dat de vergunning niet deugt. Bovendien is er helemaal geen noodzaak om op dat moment te kappen. De planvorming voor het gebied is nog niet afgerond. Het lijkt er op dat het gemeentebestuur, net als bij de sloop van de tuinhuisje, de tuinders voor een voldongen feit wil plaatsen en de tuinders wil ontmoedigen. Tuinders maken het kappen onmogelijk door voor de bomen te staan en het werk wordt neergelegd.


Illegaal gekapt

Een dag later wordt het kappen met toestemming van de politie hervat. Maanden later zal alsnog worden vastgesteld dat die dag door de gemeente 200 bomen illegaal zijn gekapt. Omdat de vergunning inderdaad niet in orde was zien burgemeester en wethouders, als gevolg van een door tuinders ingediend handhavingsverzoek, verplicht om de gemeente Leiden een dwangsom op te leggen en te verplichten tot een storting in het lokale Bomenfonds. Burgemeester en wethouders die “hun eigen” gemeente een sanctie opleggen; zo raar zit de wereld van het recht soms in elkaar.
 
De gebeurtenissen leiden tot veel tumult in de ledenvergadering van de tuinvereniging. Het bestuur krijgt veel kritiek te verduren en stapt uiteindelijk in het voorjaar van 2011 op. Tegenstanders van de ontbossing van het gebied en tegenstanders van het fietspad door het tuinencomplex nemen in het bestuur het roer over.

De door het nieuwe bestuur gestarte lobby bij de gemeenteraad levert aanvankelijk niets op. Ook de raad ziet het in 2011 kennelijk als een gelopen race. Bovendien staat de verantwoordelijk wethouder niet open voor een alternatief plan, waarin niet of nauwelijks bomen worden gekapt en passanten over een nieuw voetpad, als gast van de volkstuinvereniging, het complex kunnen passeren. De wethouder wil kost wat kost het complex splitsten. Daarnaast wil hij een deel bestemmen voor woningbouw.

Het zijn de juridische acties van het nieuwe verenigingsbestuur, buurtbewoners en Bomenbond Rijnland, die het meeste effect sorteren. Een aantal in het kader van het project Tuin van Noord verleende vergunningen sneuvelt in bezwaar en beroep. De uitvoering van het project Tuin van Noord komt zo volledig tot stilstand.

Externe adviseur

In plaats van tegemoet komen aan de bezwaren huurt de gemeente in de zomer van 2012 een peperdure externe adviseur in bij BMC die het plan er doorheen moet drukken. Deze begint bij het kennismakingsgesprek meteen met de mededeling dat het nieuwe tuinbestuur zich maar beter bij de plannen kan neerleggen want deze zijn toch niet tegen te houden. Trots noemt hij enkele andere projecten waar zijn interventie verzet van belanghebbenden heeft gebroken.

Zijn optimisme krijgt al snel een flinke knauw. Kort na de zomer doen de rechtbank en de Raad van State uitspraak in enkele lopende procedures. Besluiten worden vernietigd en de gemeente wordt meerdere keren veroordeeld tot het betalen van proceskosten en dwangsommen. Nu kan de gemeente deze kosten uiteraard makkelijk opbrengen, maar de veroordelingen dragen wel bij aan het beeld van een gemeente die maar wat aanrommelt. Niettemin gaat de gemeente stug door met de planvorming.

De gemeenteraad ontwaakt

Mei 2013 wordt een nieuwe vergunning verleend, dit keer voor het openbaar fietspad zelf en waarmee wordt afgeweken van het bestemmingsplan. Het stadsbestuur passeert zo honderden indieners van zienswijzen. Tegen het besluit wordt beroep ingesteld en tegelijk wordt schorsing van het besluit gevraagd. Pas dan - drie jaar na de eerste protestacties - krijgt de gemeenteraad interesse in het dossier, ongetwijfeld vanwege het grote aantal indieners van zienswijzen en waarschijnlijk ook omdat er over minder dan een jaar gemeenteraadsverkiezingen zijn.

Na wat omtrekkende bewegingen en afleidingsmanoeuvres, waarin de verantwoordelijke wethouder en zijn ambtenaren verwoede pogingen doen op “hun fietspad” te redden, neemt de gemeenteraad september 2013 een motie aan waarin het stadsbestuur wordt opgeroepen het project te wijzigen en in te stemmen met een al twee jaar eerder door Ons Buiten voorgestelde alternatief.

Strijd niet gestreden

Nu zult u wellicht denken dat daarmee de strijd gestreden is, maar dan heeft u buiten het college van burgemeester en wethouders gerekend. Een motie van de gemeenteraad is namelijk niets meer dan “een oproep” aan het stadsbestuur, “een verzoek” iets te doen of na te laten. Burgemeester en wethouders kunnen een motie naast zich neerleggen en dat is precies wat zij van plan zijn, zo wordt al snel duidelijk.   

In een eerste uitvoeringsoverleg oktober 2013 lanceert de gemeente namelijk een “nieuw plan” dat verdacht veel op het oude plan lijkt, maar dan zonder toeters en bellen, want daarvoor is na jaren vertraging en het huren van een dure externe adviseur geen geld meer. Het openbaar fietspad wordt een openbaar voetpad. Het bestuur van Ons Buiten heeft direct laten weten dat dit nieuwe oude plan op dezelfde nieuwe oude bezwaarschriften kan rekenen. Of het zover zal komen is nog maar de vraag (het lijkt politiek tamelijk suïcidaal), maar het feit dat men het blijft proberen is op zichzelf al zorgwekkend.

Toch zijn er ook tekenen dat het tij is gekeerd. Eind november 2013 kondig de gemeente bij de Commissie bezwaarschriften aan dat de plannen om budgettaire redenen flink zijn gewijzigd. De vergunning voor het fietspad wordt ingetrokken evenals een tweede vergunning voor het kappen van 123 bomen. Een derde vergunning voor het kappen van 181 andere bomen wordt ook grotendeels ingetrokken. In plaats van 181 bomen worden er nog maar 19 gekapt en dat in het kader van het regulier onderhoud. Een vierde vergunning voor het kappen van 103 bomen wordt gewijzigd in een vergunning voor het kappen of verplaatsen van 45 bomen. Bovendien worden in het gebied nieuwe bomen aangeplant.

Balans

Na drie jaar actievoeren, lobbyen en procederen is de voorlopige balans als volgt. Van de aanvankelijk 579 te kappen bomen zijn er 343 definitief gered. Ook worden er bomen verplant en nieuwe bomen geplant. Daarnaast is het openbaar fietspad door het volkstuinencomplex van de baan.

Voor 200 bomen kwam redding te laat, deze zijn nodeloos en onrechtmatig door de gemeente gekapt. Ons Buiten wil dat de gemeente de schade herstelt en bomen herplant. Daarover is het laatste woord niet gesproken. Hoewel het openbaar fietspad van de baan is geldt dat nog niet voor een openbaar voetpad. Het stadsbestuur is vooralsnog steeds van plan het volkstuinencomplex te splitsen, iets waartegen Ons Buiten zich tegen zal blijven verzetten.

Drie jaar actievoeren, lobbyen en procederen. Dit verhaal maakt duidelijk dat de actievoerder over een lange adem, een dikke houd en de nodige deskundigheid dient te beschikken.

Een lange adem omdat besluitvoering en de uitvoering van besluiten lange tijd in beslag nemen en wanneer de gemeentelijke trein eenmaal in gang is gezet komt deze moeizaam op stoom en is deze zo niet nog moeilijker te stoppen.

Een dikke huid omdat tegenstanders, meelopers en fatalisten keer op keer zullen benadrukken dat verzet zinloos is. Ze hebben ongelijk.  “Eerst negeren ze je, dan lachen ze om je, dan vechten ze tegen je en dan win je”, zei Mahatma Gandhi en hij had gelijk.

Deskundigheid is een derde vereiste om resultaat te behalen. Wie niet weet waarover hij het heeft zal niemand overtuigen. Dat geldt uiteraard ook voor ruimtelijke ontwikkelingen die plaatsvinden in een complex politiek en bestuurlijk krachtenveld. Ons Buiten heeft zich bij het lobbyen en procederen laten ondersteunen door Recht voor Allen (nu VRVA). Ook in de onderhandelingen met de gemeente begeleidt en adviseert ons kantoor de tuinvereniging ten aanzien van politiek-juridische vraagstukken die zich voortdurend opdringen en ten aanzien waarvan standpunten dienen te worden ingenomen.

Voor wie actie voert bestaat geen garantie op succes, maar de actievoerder kan zijn kansen wel vergroten door zijn eigen kracht te versterken met de kracht van anderen. Onze kracht is deskundigheid van recht en politiek. U weet ons te vinden!